Rakamların ardında

Bu sitedeki her rakam ve ona nasıl ulaştığımız.

Aşağıdaki her iddia için kaynağı, attığımız adımları, sonucu, bir şüphecinin sorabileceklerini ve hesabı kendiniz nasıl yeniden çalıştırabileceğinizi gösteriyoruz. Bir rakam kendi modelimizden geliyorsa, bunu ilk satırda söylüyoruz. Kamu kayıtlarına verilen bağlantılar kaydın kendisine gider, asla bizim analizimize değil.

Sürüm 1, 4 Kasım 2026. Sitedeki bir rakam değiştiğinde bu sayfa da onunla birlikte değişir.

İddia 1
Kamu kaydı Ana sayfa girişi, not 1

Kelowna yakınında orman yangınlarının 10’da 7’si insan kaynaklı.

Kelowna yakınlarında orman yangınlarının 10’da 7’si insan kaynaklı. (Not 1: 2010–2025 arasında Kelowna şehir merkezinin 15 km yakınında kaydedilen 140 orman yangınının 97’si insan kaynaklı, 24’ü yıldırım kaynaklıydı; 19’unun nedeni bilinmiyor.)

Veri nereden geliyor

BC Wildfire Service, Fire Incident Locations (Historical); BC Data Catalogue’daki bir eyalet veri seti. Her kayıt, kurumun müdahale ettiği tek bir olaydır; konumu, yılı, türü ve nedeni kurumun kaydettiği şekilde yer alır. Hiçbir nedeni değiştirmedik.

Adım adım nasıl saydık

  1. Merkez noktası: Kelowna şehir merkezi, 49.888 N, 119.496 W (Bernard Avenue ile Water Street yakını).
  2. Yarıçap: 15 km. Bu alan Kelowna, West Kelowna, Westbank First Nation, Lake Country ve Peachland’i, yani ilk 1.552 sensörün kapsayacağı bölgeyi içine alır. Sonuçlardaki en uzak yangın 14,9 km mesafede.
  3. Dönem: 2010–2025 yangın yılları; tamamlanmış en son on altı sezon.
  4. Kayıt türü: yalnızca “Fire” türündeki kayıtlar. Veri setinde ayrıca “nuisance fire” kayıtları (çoğu 0,01 ha olarak kaydedilmiş, söndürülmeden bırakılmış kamp ateşleri), yangın çıkmayan duman ihbarları, eğitimler, planlı yakmalar ve mükerrer kayıtlar da var. İhbarları değil, yangınları sayıyoruz.
  5. Neden: kurumun kaydettiği FIRE_CAUSE alanı: Person (insan), Lightning (yıldırım) ya da Unknown (bilinmiyor).
  6. Hesap: Person sayısını toplama böl.

Sonuç

Neden (BCWS kaydına göre) Yangın 140’ın tamamı içindeki payı Nedeni bilinen 121 içindeki payı
İnsan 97 69.3% 80.2%
Yıldırım 24 17.1% 19.8%
Bilinmiyor 19 13.6%
Toplam 140 100%

140’ta 97, %69,3 eder; yuvarlayınca 10’da 7. %80 rakamını (nedeni bilinen yangınlar içindeki insan kaynaklı pay) kullanmadık, çünkü bu rakam nedeni bilinmeyen yangınların da bilinenlerle aynı oranda dağıldığını varsayar. 10’da 7 temkinli okumadır.

Yıllara göre, 2010–2025
Yıl İnsan Yıldırım Bilinmiyor Toplam
2010 8 1 1 10
2011 7 2 1 10
2012 11 4 2 17
2013 4 0 1 5
2014 5 4 0 9
2015 4 0 2 6
2016 3 2 0 5
2017 5 0 1 6
2018 7 5 1 13
2019 4 1 3 8
2020 1 0 1 2
2021 9 0 0 9
2022 7 2 0 9
2023 7 1 3 11
2024 1 2 2 5
2025 14 0 1 15

Daire, yıllar ya da filtre farklı seçilseydi ne olurdu?

Haklı bir itiraz şu: 10’da 7, bizim yaptığımız seçimlere bağlı. Bu yüzden aynı sayımı dokuz farklı şekilde yaptık: üç yarıçap, üç dönem, “nuisance fire” kayıtlarıyla ve onlarsız. Gölgeli satır sitede kullanılan satırdır.

Yarıçap Yıllar Sayılan kayıtlar İnsan Yıldırım Bilinmiyor Toplam İnsan kaynaklı pay Yalnızca nedeni bilinenler
10 km 2010–2025 Yalnızca Fire 39 12 11 62 62.9% 76.5%
10 km 2010–2025 Fire + Nuisance Fire 51 12 23 86 59.3% 81.0%
10 km 2000–2025 Yalnızca Fire 66 20 19 105 62.9% 76.7%
10 km 2000–2025 Fire + Nuisance Fire 78 20 57 155 50.3% 79.6%
10 km 2016–2025 Yalnızca Fire 29 5 6 40 72.5% 85.3%
10 km 2016–2025 Fire + Nuisance Fire 41 5 12 58 70.7% 89.1%
15 km 2010–2025 Yalnızca Fire 97 24 19 140 69.3% 80.2%
15 km 2010–2025 Fire + Nuisance Fire 141 24 75 240 58.8% 85.5%
15 km 2000–2025 Yalnızca Fire 179 55 35 269 66.5% 76.5%
15 km 2000–2025 Fire + Nuisance Fire 223 55 204 482 46.3% 80.2%
15 km 2016–2025 Yalnızca Fire 58 13 12 83 69.9% 81.7%
15 km 2016–2025 Fire + Nuisance Fire 102 13 39 154 66.2% 88.7%
25 km 2010–2025 Yalnızca Fire 192 74 35 301 63.8% 72.2%
25 km 2010–2025 Fire + Nuisance Fire 318 74 215 607 52.4% 81.1%
25 km 2000–2025 Yalnızca Fire 344 167 56 567 60.7% 67.3%
25 km 2000–2025 Fire + Nuisance Fire 470 167 551 1188 39.6% 73.8%
25 km 2016–2025 Yalnızca Fire 116 52 18 186 62.4% 69.0%
25 km 2016–2025 Fire + Nuisance Fire 242 52 82 376 64.4% 82.3%

Yalnızca yangınlar sayıldığında insan kaynaklı pay her pencerede %60 ile %73 arasında. %60’ın altına yalnızca “nuisance fire” kayıtları eklendiğinde düşüyor ve nedeni Bilinmiyor sütununda görülüyor: bu kayıtlar çoğunlukla nedeni kaydedilmemiş, söndürülmeden bırakılmış kamp ateşleri; toplamı şişiriyorlar ama nedeni bilinen yıldırım yangını eklemiyorlar. Nedeni bilinen kayıtlar içinde insan kaynaklı pay her yerde %67 ile %89 arasında. 10’da 7 bütün bunların ortasında duruyor.

Bir şüphecinin sorabilecekleri

“15 km’yi ve 2010’u işinize geldiği için seçtiniz.” Yukarıda dokuz pencere gösteriliyor. Yalnızca yangınların sayıldığı her birinde sonuç %60 ile %73 arasında. İlk sensörlerin kapsadığı alanı ve en son on altı sezonu seçtik.
“Nedeni bilinmeyenlerin hepsi yıldırım olabilir.” O durumda da insan kaynaklı pay 140’ta 97, yani %69 olurdu. Person doğrudan sayılıyor; bu yüzden pay, bilinmeyenlerin nasıl dağıtıldığına bağlı değil.
“Eyalet genelinde oran %40, o hâlde Kelowna’da %70 olamaz.” Eyalet rakamına kuzeydeki ıssız bölgelerde çıkan yıldırım yangınları hâkim. Bir şehrin yakınında ise yangınları başlatan esas kaynak insanlar. Site iki rakamı tam da bu yüzden yan yana veriyor.
“Kayıtlarınızdan biri DUPLICATE olarak işaretli.” Doğru. K52283 (Ekim 2025) olay adında “DUPLICATE” ibaresi taşıyor ama katalogda türü Fire, nedeni Person olarak kayıtlı; bu yüzden sorgu onu getiriyor. Çıkarıldığında sonuç 139’da 96, yani %69,1; yine 10’da 7. Sorgu sonucunu olduğu gibi bırakıyor ve kaydı burada açıklıyoruz.
“Hangi 97 yangın?” 140 yangının tamamı aşağıda BCWS yangın numarası, tarih, neden, konum ve büyüklükle listeleniyor.
140 yangının tamamını göster (BCWS kayıtları, Fire türü, Kelowna şehir merkezinin 15 km yakını, 2010–2025; gölgeli satırlar insan kaynaklı 97 yangın)

Kelowna şehir merkezinin 15 km yakınındaki, Fire türündeki BC Wildfire Service kayıtları; 2010–2025 yangın yılları, 4 Kasım 2026’da alındı. Tarihe göre sıralı. Gölgeli satırlar insan kaynaklı 97 yangın. 140. satır (K52283) kayıtlı adında “DUPLICATE” ibaresi taşıyor; iddia 1’deki şüpheci sorularının yanıtlarına bakın.

# Yangın no. Tarih Neden Ad ya da konum (kaydedildiği gibi) Büyüklük (ha)
1 K50032 2010-04-24 İnsan Behind Wilson Landing fire hall 0.1
2 K50160 2010-07-15 İnsan Lakeshore Road Kelowna 9.76
3 K50233 2010-07-24 İnsan Bear Creek 0.009
4 K50237 2010-07-25 Bilinmiyor Bear Creek / Sailview Bay / 13km S of Bear Creek 0.9
5 K50395 2010-08-06 İnsan KLO Creek 0.009
6 K50422 2010-08-10 İnsan KLO Creek 0.009
7 K50425 2010-08-10 İnsan KLO Creek #2 0.009
8 K50430 2010-08-11 İnsan KLO Creek #3 0.009
9 K50465 2010-08-18 İnsan Knox Mountain 0.009
10 K50577 2010-09-19 Yıldırım Bear Creek Prov Park 0.009
11 K50005 2011-04-11 İnsan Dilworth Mount 1.5
12 K50077 2011-06-03 İnsan W of Okanagan Lake, Bear Creek and Blue Grouse Rds 0.009
13 K40119 2011-07-01 İnsan NE of Kelowna Airport 0.2
14 K40125 2011-07-02 İnsan 1km off Postill Lake Road 0.009
15 K50124 2011-07-03 İnsan 2446 Reece Road - W Kel 2
16 K50322 2011-08-09 Yıldırım Myra Bellevue Prov Park 0.009
17 K50303 2011-08-10 Yıldırım Mount Hayman 0.009
18 K50458 2011-08-21 İnsan W of W Kelowna 0.009
19 K50603 2011-09-05 Bilinmiyor Bear Creek Park 38.8
20 K50605 2011-09-06 İnsan 400 block Westside Road 0.009
21 K50015 2012-04-10 Bilinmiyor Myra Bellvue 0.009
22 K50065 2012-05-13 İnsan Blue Grouse Mountain 0.009
23 K50114 2012-06-17 İnsan Gellatly Rd. and Carrington Rd. 0.009
24 K50140 2012-06-30 Yıldırım Myra-Bellevue Park 0.009
25 K50165 2012-07-09 Yıldırım June Springs Rd. 0.009
26 K50167 2012-07-09 Yıldırım Blue Grouse Mt. 0.2
27 K50351 2012-07-27 Yıldırım Hill above Wilson Landing (West Kelowna) / Wilsons Landing 27
28 K50515 2012-08-10 Bilinmiyor Myra Creek 0.3
29 K50532 2012-08-12 İnsan Bear Creek Rd 0.3
30 K50572 2012-08-18 İnsan 3 km Chute Lake Rd 0.009
31 K50840 2012-09-03 İnsan Bear Creek 0.009
32 K50912 2012-09-20 İnsan Westside Rd 0.6
33 K50914 2012-09-21 İnsan Black Knight Mtn 41
34 K50941 2012-09-28 İnsan Carrot Mountain 0.009
35 K50974 2012-10-05 İnsan The Boulderfields - Kelowna 0.009
36 K50975 2012-10-05 İnsan Myra Canyon 0.009
37 K50988 2012-10-09 İnsan Smith Creek 0.009
38 K40035 2013-05-01 İnsan Glenmore + Carson Rd - Lake Country 0.3
39 K50105 2013-06-12 İnsan Gellatly Rd 0.6
40 K50221 2013-07-20 İnsan Kalamoir Park 0.6
41 K40258 2013-07-25 İnsan 2km N of Kelowna Airport 3.1
42 K50306 2013-07-30 Bilinmiyor Scenic Road 0.4
43 K40022 2014-04-08 İnsan Okanagan Centre 0.5
44 K50093 2014-05-28 Yıldırım Shanks Road 0.009
45 K50180 2014-07-02 Yıldırım Peterson Rd and Bear Main 0.009
46 K50183 2014-07-02 Yıldırım 2km Lost Lake Trail 0.009
47 K50192 2014-07-02 Yıldırım Traders Cove 0.1
48 K50249 2014-07-13 İnsan Smith Creek 0.3
49 K50273 2014-07-15 İnsan Mount Boucherie 7.5
50 K50293 2014-07-17 İnsan Smith Creek 345
51 K50435 2014-08-05 İnsan Mt Boucherie 0.2
52 K50059 2015-05-13 İnsan 1 km Myra Canyon FSR 0.009
53 K50139 2015-06-16 İnsan 1 km Myra FSR 0.009
54 K50161 2015-06-26 Bilinmiyor Rose Valley Dam 0.5
55 K50389 2015-07-19 Bilinmiyor Bear Creek Park 2.5
56 K50722 2015-08-27 İnsan 5km Gillard FSR 0.009
57 K50774 2015-10-18 İnsan 4km Scotty Creek Road 0.009
58 K50109 2016-06-17 İnsan Spland Road 1.5
59 K50132 2016-06-27 Yıldırım Farmers Road 0.009
60 K50324 2016-08-08 Yıldırım Powers Creek 0.009
61 K50403 2016-08-21 İnsan Bear Creek 60.34
62 K50478 2016-09-25 İnsan Towers Ranch Golf Course 0.009
63 K50314 2017-06-13 İnsan Blue Grouse 2
64 K51448 2017-07-30 İnsan Knox Mountain 0.7
65 K51771 2017-08-17 Bilinmiyor Webber Road 0.009
66 K51839 2017-08-22 İnsan Black Mountain 2.1
67 K52158 2017-09-18 İnsan Powers Creek 0.009
68 K52163 2017-09-18 İnsan Glenrosa Telemark Trail 0.1
69 K50406 2018-05-26 İnsan Mission Hill 3.5
70 K50432 2018-05-27 İnsan 5km on Gillard FSR 0.009
71 K50460 2018-06-02 İnsan 1.5 km Gillard FSR 0.009
72 K50548 2018-06-17 Bilinmiyor Carre Road 0.009
73 K51070 2018-07-06 İnsan Telemark 0.009
74 K51133 2018-07-13 İnsan 4km Up Bear Main FSR 0.009
75 K51252 2018-07-17 Yıldırım Carrot Mountain / Carrot Mtn 1 0.1
76 K51253 2018-07-17 Yıldırım Soul Train Summit 0.009
77 K51285 2018-07-17 Yıldırım Carrot Mtn 3 0.009
78 K52469 2018-07-17 Yıldırım Carrot Mountain 0.2
79 K51953 2018-07-18 Yıldırım Mount Swite 0.1
80 K51369 2018-07-20 İnsan Knox Mtn 0.2
81 K51497 2018-07-27 İnsan Yates Rd 4.8
82 K50097 2019-04-21 Bilinmiyor Bear Main / 3 km Bear Main FSR 0.009
83 K50181 2019-05-05 İnsan Top of Blue Grouse Mountain 0.009
84 K50344 2019-05-23 İnsan Blue Grouse Mountain Rd 0.009
85 K50657 2019-06-18 Bilinmiyor Powers Creek 0.6
86 K50661 2019-06-18 İnsan Carrington / Carrington Road 0.1
87 K50667 2019-06-18 İnsan Mt. Swite / Mt. Swite 0.009
88 K50980 2019-07-18 Yıldırım Medicine Creek 0.009
89 K51753 2019-09-08 Bilinmiyor Gillard Creek FSR 0.009
90 K50034 2020-04-10 İnsan E of Law Creek 0.009
91 K50848 2020-08-02 Bilinmiyor Rose Vally Dam Fire / Rose Valley 3
92 K50444 2021-05-01 İnsan olk / Old Tolko MIll site 0.1
93 K50480 2021-05-09 İnsan Westside Road 0.2
94 K50911 2021-06-25 İnsan LOUIE DRIVE / Louie Drive 0.009
95 K51176 2021-07-01 İnsan McDougal Creek 0.009
96 K51709 2021-07-10 İnsan Teltron / Snowsell Creek 0.2
97 K51984 2021-07-16 İnsan Bear Creek 0.3
98 K52716 2021-08-24 İnsan Rose Valley Lake 2.67
99 K52723 2021-08-24 İnsan 7km off the Gillard 0.1
100 K52846 2021-09-20 İnsan HIDDEN CREEK / Hidden Creek 0.4
101 K50647 2022-07-19 İnsan Keefe Creek 2.8
102 K51454 2022-08-14 İnsan Robert Lake 0.25
103 K52332 2022-09-08 İnsan Blue Grouse Creek 0.1
104 K52450 2022-09-17 Yıldırım CARROT MOUNTAIN / Carrot Mountain 0.01
105 K52651 2022-10-10 İnsan June Springs / Klo Creek 1.5
106 K52676 2022-10-10 İnsan Hidden Creek FSR 0.009
107 K52759 2022-10-10 İnsan HAYMAN CREEK / Hayman Creek 2.04
108 K52661 2022-10-11 Yıldırım McDougall Creek / Mcdougall Creek 2.2
109 K52793 2022-10-25 İnsan Lambly Creek 0.009
110 K50375 2023-05-18 Yıldırım 2.5 Km off Bear Main FSR 0.009
111 K50607 2023-06-03 İnsan Gillard FSR 5 Km 0.009
112 K50729 2023-06-11 İnsan 3 km Bear Creek FSR / 3.5 Km Bear Creek 0.7
113 K51040 2023-07-01 İnsan Knox Mountain 6.3
114 K51745 2023-07-15 İnsan McDougall Creek 0.009
115 K52451 2023-08-03 İnsan 5.5 Gillard FSR 0.009
116 K52767 2023-08-15 Bilinmiyor McDougall Creek 13970.4
117 K52772 2023-08-16 İnsan Dilworth Creek 0.009
118 K52808 2023-08-17 Bilinmiyor WALROY LAKE / Walroy Lake 733
119 K52809 2023-08-17 Bilinmiyor Porcupine Crescent 0.009
120 K53475 2023-11-30 İnsan Prather Creek 0.009
121 K50247 2024-05-06 Bilinmiyor K50247 / Lambly Creek 0.1
122 K50436 2024-06-05 Yıldırım K50436 / North East of Lambly Creek 0.009
123 K50478 2024-06-11 İnsan K50478 / McDougall Creek Road 0.009
124 K50516 2024-06-17 Yıldırım K50516 / Deeper Creek 0.009
125 K51828 2024-08-05 Bilinmiyor K51828 / Scenic Canyon 0.03
126 K50148 2025-04-25 İnsan K50148 / Carre Road 0.1
127 K50196 2025-05-01 İnsan K50196 / Bertram Creek 0.009
128 K50505 2025-06-05 İnsan K50505 / Mill Creek 0.5
129 K50859 2025-07-06 İnsan Whelan Creek 4.9
130 K51515 2025-08-13 İnsan K51515 / Powers Creek 0.1
131 K51519 2025-08-13 İnsan K51519 / Smith Creek 0.15
132 K51589 2025-08-21 İnsan K51589 / Hydraulic Creek 0.02
133 K52075 2025-09-10 Bilinmiyor K52075 / Baldylocks Boulder 0.009
134 K52090 2025-09-12 İnsan K52090 / 2km Jackpine FSR 0.1
135 K52166 2025-09-21 İnsan K52166 / 6km up Gillard Creek 0.009
136 K52259 2025-10-13 İnsan K52259 / Bear Main 0km 0.64
137 K52272 2025-10-13 İnsan K52272 / Priest Creek 0.009
138 K52274 2025-10-15 İnsan K52274 / South of Bear Creek 0.2
139 K52277 2025-10-16 İnsan K52277 / Priest Creek 0.009
140 K52283 2025-10-17 İnsan K52283 / DUPLICATE -- K52274 -SOUTH OF BEAR CREEK 0.1

Kendiniz yeniden çalıştırın

Bu adres, sitedeki penceredeki insan kaynaklı yangınların sayısını (97) döndürür. Diğer sayılar için FIRE_CAUSE değerini Lightning ya da Unknown yapın; toplam (140) için neden koşulunu kaldırın. Tam listeyi almak için resultType=hits yerine outputFormat=json yazın.

Canlı sorguyu aç (insan kaynaklı 97 yangın) ↗

Bu iddianın kaynakları

↑ İddialar listesine dön
İddia 2
Kamu kaydı Ana sayfa, not 1

BC genelinde orman yangınlarının yaklaşık %40’ına insan faaliyetleri neden oluyor.

BC genelinde orman yangınlarının yaklaşık %40’ına insan faaliyetleri neden oluyor (BC Wildfire Service, What causes wildfire).

Doğrulama

British Columbia eyaletinin 4 Kasım 2026’da kontrol ettiğimiz “What causes wildfire” sayfasına göre her sezon orman yangınlarının yaklaşık %60’ına yıldırım, yaklaşık %40’ına insan faaliyetleri neden oluyor. Sayfa bunları yaklaşık rakamlar olarak veriyor; çok yıllık bir ortalama vermiyor. Bizim ifademiz, “yaklaşık %40”, sayfayla örtüşüyor. Bundan başka bir iddiada bulunmuyoruz.

İki rakam neden sitede birlikte

Eyalet rakamını bilen bir okur, aksi hâlde 10’da 7’nin bir hata olduğunu düşünürdü. İkisini birlikte göstermek asıl noktayı ortaya koyuyor: bir şehrin yakınında çıkan yangınları çoğunlukla insanlar başlatıyor ve bunlar, bir sensörün bulunabileceği şehrin kenarında başlayan yangınlar.

Bu iddianın kaynakları

↑ İddialar listesine dön
İddia 3
Model sonucu Ana sayfa siyah kutu, not 2

1.552 sensör. İlk duvar. Yerleşim bir model.

1.552 sensör. İlk duvar. Yerleşim bir model: kurup test ettikçe konumlar değişebilir. (Not 2: 1.552 sensörlük ağ bizim kendi tasarımımız; 1950–2025 arası BC Wildfire Service yangın kayıtlarına dayanıyor. Henüz sahada test edilmedi.)

Bu bir model sonucu. Bu rakam, Ekim 2026’da kurduğumuz bir yerleşim modelinin (Okanagan Fire Atlas, sürüm 1) çıktısı. Henüz var olan herhangi bir şeyin sayımı değil.

Girdiler, hepsi kamuya açık

Katman Yayımlayan Ne için kullanıldı
PROT_HISTORICAL_INCIDENTS_SP BC Data Catalogue (BC Wildfire Service) Yangınların başladığı yerler, 1950–2025, neden ve büyüklükle
PROT_HISTORICAL_FIRE_POLYS_SP BC Data Catalogue Haritalanmış yangın sınırları (çalışma alanında 734)
PROT_FUEL_TYPE_SP BC Data Catalogue Hangi arazinin yanabilir olduğu; yakıt olmayan alanlar ve su hariç tutuldu
PROT_WUI_HMN_INTRFCE_BUFFR_SP BC Data Catalogue Eyaletin orman-yerleşim ara yüzü (WUI) tampon bölgesi
TRIM_EBM_BUILDINGS BC Data Catalogue Bina taban alanları; her ağ hücresinden en yakın binaya olan mesafeyi ölçmek için
Kelowna Havalimanı hava verileri, 1990–2025 Environment and Climate Change Canada Algılama olasılıkları için gündüz ve gece rüzgâr gülü

Ağ adım adım nasıl kuruldu

  1. Çalışma alanı: Kelowna şehir merkezi çevresinde 25 km yarıçaplı bir daire.
  2. Yanabilir arazi: eyalet yakıt haritasında daire içinde kalan ve yakıt olmayan alan ya da su olmayan her hücre. Meyve bahçeleri, tarlalar ve yapılaşmış alanlar yakıt olmayan alan olarak kodlandığı için dışarıda kaldı (çekincelere bakın).
  3. Ağ: tüm yanabilir arazi üzerinde, komşu sensörler arasında 500 m olan altıgen bir ağ. Duman modelimizde 500 m, rüzgârın tam alt yönündeki bir sensörün tipik bir öğleden sonra yaklaşık 7,5 m²’lik bir yangını gördüğü aralık; ağın tamamı geçmişteki yangın başlangıçlarının 3’te 2’sini 20 dakika içinde algılıyor. Ağın tamamı 6.942 sensör.
  4. Binalara uzaklığa göre aşamalar: her hücre, haritadaki en yakın binaya olan uzaklığına göre etiketlendi. 1. aşama, bir binanın 1 km yakınındaki tüm sensörler.
  5. 1. aşamanın sayımı: 1.552 sensör. “İlk duvar” bu. Sensör başına 300 CA$ ile yaklaşık 466.000 CA$’lık donanım.
  6. Neden önce bu kuşak: aynı yangın kayıtlarında, binaların çevresindeki ilk kilometre 2000’den bu yana tüm yangın başlangıçlarının %47’sini ve 1 ha’ı aşan yangınların %67’sini barındırıyor.
Aşama En yakın binaya uzaklık Sensör 300 $’dan donanım 2000–2025 yangın başlangıçlarındaki payı
1 1 km içinde 1.552 yaklaşık 466 bin CA$ %47
2 1 ile 2 km arası 1.338 yaklaşık 401 bin CA$ %25
3 2 ile 5 km arası 2.896 yaklaşık 869 bin CA$ yaklaşık %25, yarısı yıldırım
4 5 km’den uzak, daire içinde 1.156 yaklaşık 347 bin CA$ %3
Toplam 6.942 yaklaşık 2,1 milyon CA$ %100

Kendimiz belirttiğimiz çekinceler

  • Bina katmanı (TRIM) eski ve yoğun banliyölerde seyrek; bu yüzden “bir binaya uzaklık” pratikte kırsal ve banliyö kenarına uzaklık olarak okunuyor. Bu şehrin kenarı, yani bizim istediğimiz yer; ama daha iyi bir bina katmanıyla kesin sayı değişirdi.
  • Meyve bahçeleri ve tarım arazileri yanmaz olarak kodlandığı için ağda oralarda düğüm yok. Evlere ulaşan iki yangın, Rose Valley 2009 ve Nighthawk Road 2017, bu nedenle en yakın düğüme 0,9 ve 1,4 km uzaklıkta başladı. Meyve bahçesi kenarına eklenecek birkaç yüz sensör bu boşluğu kapatır; bunlar 1.552’nin içinde değil.
  • Ağ düzenli bir ızgara. Gerçek kurulum ev sahiplerine, erişime ve araziye göre şekillenecek; sitenin konumların değişebileceğini söylemesinin nedeni bu.
  • Ağla ilgili hiçbir şey sahada test edilmedi.

5 sensör üretildi; yani 1,552 eksi 5, siyah kutudaki 1,547 “kaldı” sayısını verir.

↑ İddialar listesine dön
İddia 4
Model sonucu Ana sayfa, Bilgi 03, not 3

Modelimizde, yakındaki 11 yangının 8’inde 6 dakika içinde alarm verdi.

Modelimizde, yakındaki 11 yangının 8’inde 6 dakika içinde alarm verdi. 2003’ten bu yana Central Okanagan’daki en büyük 15 yangını, Kelowna Havalimanı kayıtlarından alınan tipik bir yaz öğleden sonrası rüzgârıyla ve her 500 metrede bir sensörle yeniden canlandırdık. Bunların on biri çalışma alanımızın içinde başladı. (Not 3: saha sonucu değil, kendi duman modelimizin sonucu; 2003’ten bu yana Central Okanagan’daki 28 orman yangınını inceledik ve en büyük 15’ini modelledik.)

Bu bir model sonucu. Yangınlar gerçek ve belgelenmiş. Alarm süreleri, iddia 3’teki ağın yerleştirdiği bir sensör için duman modelimizin hesapladığı sürelerdir.

1. adım: incelediğimiz yangınlar

Ekim 2026’da, 2003’ten bu yana Central Okanagan’da çıkan ve kamu kayıtlarından belgeleyebildiğimiz her önemli yangın için bir dosya hazırladık (BC Wildfire Service, Castanet, Global News BC, CBC, Kelowna Daily Courier, KelownaNow, iNFOnews, Penticton Herald, City of Vernon, Central Okanagan Emergency Operations, Firestorm 2003 incelemesi). Her biri için: fark edildiği tarih ve saat, neden, başlangıç yeri, kimin bulduğu, ilk bildirildiğindeki büyüklük, hava durumu, son büyüklük, kaybedilen evler.

Yangın tablolarındaki 27 yangını, başlangıç saatindeki rüzgârla göster
Yangın Başlangıç tarihi ve saati Son büyüklük Başlangıç saatindeki rüzgâr (m/s)
Okanagan Mountain Park 2003-08-16, saat 03.00 25,912 ha 0.0 (durgun)
Terrace Mountain 2009-07-18, saat 17.00 9,300 ha 5.6
Glenrosa 2009-07-18, saat 14.00 400 ha 4.7
Rose Valley 2009-07-18, saat 19.00 200 ha 1.9
Trepanier / Peachland 2012-09-09, saat 15.00 200 ha 3.6
Smith Creek 2014-07-17, saat 13.00 340 ha 4.7
Knox Mountain 2015-06-21, saat 20.00 3 ha 4.2
Westside Road 2015-07-21, saat 15.00 460 ha 6.1
Little White Mountain 2015-08-27, saat 15.00 194 ha 5.8
Nighthawk Rd / Okanagan Centre 2017-07-15, saat 22.00 55 ha, 8 ev 3.1
Knox Mountain 2017-07-30, saat 14.00 0.75 ha 2.5
Philpott Road / Joe Rich 2017-08-24, saat 13.00 465 ha 5.8
Finlay Creek 2017-09-02, saat 17.00 2,224 ha 7.2
Mount Eneas 2018-07-17, saat 20.00 1,790 ha 5.8
Goode's Creek 2018-07-19, saat 15.00 1,370 ha 2.2
Christie Mountain (Penticton) 2020-08-18, saat 14.00 2,122 ha 0.0 (durgun)
White Rock Lake 2021-07-13, saat 15.00 83,047 ha 2.2
Brenda Creek 2021-07-14, saat 15.00 824 ha 2.2
Mount Law 2021-08-15, saat 17.00 976 ha 9.7
Knox Mountain 2023-07-01, saat 14.00 6.5 ha 9.7
Dilworth rail trail 2023-07-20, saat 19.00 0.05 ha 1.1
McDougall Creek 2023-08-15, saat 17.00 13,970 ha 3.1
Walroy Lake (ember start) 2023-08-17, saat 22.00 769 ha 3.6
McCurdy Rd 2024-06-14, saat 10.00 0.05 ha 8.9
Glenrosa / Hwy 97 2024-08-18, saat 17.00 0.1 ha 9.4
Whelan Creek 2025-07-06, saat 16.00 6 ha 5.8
Munro Lake / Peachland 2025-09-25, saat 15.00 310 ha 8.3
Kayıt için bir not. Dosya setinde 28 yangın vardı; elimizde tuttuğumuz yangın tabloları 27 yangın listeliyor. 28. yangını adıyla yeniden bulamadık; araştırma notları bunu doğrulayana kadar “28 incelendi” ifadesini “27 incelendi” olarak okuyun. Sitede baştan sona yeniden izini süremediğimiz tek rakam bu.

2. adım: en büyük 15 yangın modelde yeniden canlandırıldı

Son büyüklüğe göre en büyük 15 yangın modele yerleştirildi. Her biri için başlangıç noktası haberlerden ve kurum açıklamalarından tahmin edildi (şehirde birkaç yüz metre, kırsal ormanlık alanda 1 ila 3 km hassasiyetle), 500 m’lik ağdaki en yakın sensör bulundu ve model, o sensör rüzgârın tam alt yönündeyse ince partiküllerde arka plan düzeyinin 25 µg/m³ üzerine çıkışı göreceği ilk dakikayı hesapladı. Rüzgâr her yangın için aynıydı: Kelowna Havalimanı kaydından alınan 3,5 m/s’lik tipik bir yaz öğleden sonrası rüzgârı. Gölgeli satırlar 11’de 8’e sayılanlar.

Yangın Yıl Gerçekte nasıl fark edildi İlk bildirildiğindeki büyüklük Son büyüklük En yakın ağ sensörü Rüzgâr altındaysa model uyarısı Sayılıyor mu?
Okanagan Mountain Park 2003 Gece 2 civarında yıldırım; tanıklar düşüşünü gördü kaydedilmemiş 25.912 ha, 239 ev 210 m 4,5 dk Evet
Glenrosa 2009 Bir kereste fabrikası ormancısı yoldan gördü, saat 14.30 civarı kaydedilmemiş 400 ha, 4 ev 189 m 4,1 dk Evet
Terrace Mountain 2009 Kaydedilmemiş, saat 17.30 civarı kaydedilmemiş 9.300 ha 25 km’lik dairenin dışında Hayır (dışarıda)
Rose Valley 2009 Kaydedilmemiş, saat 19.30 civarı kaydedilmemiş 200 ha 917 m (meyve bahçesi hücreleri, düğüm yok) 16 dk Hayır (çok uzak)
Trepanier 2012 Kaydedilmemiş, saat 15.00 civarı saat 19.00’a kadar 200 ha 200 ha, 4 ev 283 m 5,7 dk Evet
Smith Creek 2014 Çim yangını olarak 911 ihbarı, saat 13.20 yaklaşık 2 ha 340 ha 208 m 4,4 dk Evet
Nighthawk Rd / Okanagan Centre 2017 Kaydedilmemiş, akşam, kundaklama kaydedilmemiş 55 ha, 8 ev 1.354 m (meyve bahçesi hücreleri, düğüm yok) 24 dk Hayır (çok uzak)
Philpott Rd / Joe Rich 2017 Kaydedilmemiş, saat 13.30 civarı aynı gün 300 ha 465 ha 242 m 5,0 dk Evet
Finlay Creek 2017 Halkın medyaya gönderdiği fotoğraflar, saat 17.00 civarı 10 ha 2.224 ha 25 km’lik dairenin dışında Hayır (dışarıda)
White Rock Lake 2021 Kaydedilmemiş; ekip ihbardan 30 dk sonra olay yerindeydi 10 ila 100 ha 83.047 ha, yaklaşık 90 ev 25 km’lik dairenin dışında Hayır (dışarıda)
Mount Law 2021 Geçen bir sürücü ağaç tepelerinin tutuştuğunu gördü, saat 17.22 saat 21.00’e kadar 40 ha 976 ha, 1 ev 230 m 4,8 dk Evet
Knox Mountain 2023 Canada Day kalabalığı BCWS uygulamasıyla bildirdi, saat 14.00 civarı 0,5 ha 6,5 ha 222 m 4,7 dk Evet
McDougall Creek 2023 Küçük bir duman bulutu ihbarı, saat 17.59 1 ha’dan küçük 13.970 ha, yaklaşık 190 ev 236 m 4,9 dk Evet
Whelan Creek 2025 Kaydedilmemiş, saat 16.00 civarı 4 ila 6 ha 6 ha 832 m 15 dk Hayır (çok uzak)
Munro Lake / Peachland 2025 Kaydedilmemiş, öğleden sonra yaklaşık 70 ha 310 ha 25 km’lik dairenin dışında Hayır (dışarıda)

3. adım: çalışma alanının içindeki 11 yangın

15 yangının dördü, ağın çizildiği 25 km’lik dairenin dışında başladı: Terrace Mountain 2009, Finlay Creek 2017, White Rock Lake 2021 ve Munro Lake 2025. Bunlar ne lehte ne aleyhte sayılıyor. Geriye 11 yangın kalıyor.

4. adım: alarm verecek olan 8 yangın

11 yangının sekizinde, tahmini başlangıç noktasının 300 m yakınında bir ağ sensörü vardı ve modellenen uyarı 4,1 ile 5,7 dakika arasındaydı: Glenrosa 2009 (189 m, 4,1 dk), Smith Creek 2014 (208 m, 4,4), Okanagan Mountain Park 2003 (210 m, 4,5), Knox Mountain 2023 (222 m, 4,7), Mount Law 2021 (230 m, 4,8), McDougall Creek 2023 (236 m, 4,9), Philpott Road 2017 (242 m, 5,0), Trepanier 2012 (283 m, 5,7). En yavaşı 5,7 dakika; site bunu “6 dakika içinde” diye yuvarlıyor.

Başarısız olan üç yangın: Rose Valley 2009 (917 m, 16 dk) ve Nighthawk Road 2017 (1.354 m, 24 dk), yakıt haritasının yanmaz olarak kodladığı meyve bahçesi arazisinde başladı; bu yüzden ağda orada düğüm yok. Whelan Creek 2025 (832 m, 15 dk) havalimanının doğusundaki kırsal kenarda, iki hücrenin arasında başladı. İddia 3’ün meyve bahçesi kenarına ek düğümler önermesinin nedeni bu üç yangın.

Model ve ayarları

Ayar Değer Neden
Rüzgâr 3,5 m/s, “tipik öğleden sonra” Kelowna Havalimanı’nda yangın sezonu öğleden sonra ortalaması 4,1 m/s; 3,5 biraz temkinli
Kararlılık Pasquill-Gifford B ile C arası Güneşli öğleden sonra, güçlü karışım
Algılama eşiği Kayan bir taban çizgisinin +25 µg/m³ üzeri Kelowna’da yaz arka planı 2 ila 6 µg/m³; sensör 1 µg/m³ çözünürlükle ölçüyor, belirtilen tolerans ±10
Emisyon faktörü Yakıt kilogramı başına 15 g PM2.5 (alevli yanma) İğne yapraklılar ve çim için yayımlanmış aralık 6 ila 25 g/kg
Yangının büyümesi FBP eğrileri, C-7 çam ve O-1 çim Kelowna’daki bitki örtülü arazinin %96’sını kapsayan iki yakıt türü
Sensör Rüzgârın tam alt yönünde, yerden 2,5 m yüksekte Yön için en iyi durum; diğer yönleri tek bir sensör değil, ağ karşılıyor
Arazi Düz, sabit rüzgâr, tek tip yakıt Bir basitleştirme; %30’dan dik yamaçlar yayılma hızını ikiye katlayabilir

Model, Briggs kırsal yayılımı ve kaldırma kuvvetiyle yükselme içeren bir Gaussian plume (duman bulutu) modeli; Canadian Forest Fire Behaviour Prediction eğrilerine göre büyüyen bir yangınla besleniyor. Denklem, altı Kelowna hava durumu senaryosu ve bir değerlendiricinin bilmesi gereken varsayımlar dahil tam belgeleri kodla birlikte yayımlanacak.

İkinci çalıştırma: her yangının kendi rüzgârıyla

2. adıma yöneltilebilecek haklı bir itiraz, tek bir öğleden sonra rüzgârının gece 3’te başlayan bir yangına uymayacağı. Bu yüzden 27 yangının hepsini, Kelowna Havalimanı’nda her yangının kendi başlangıç saatinde kaydedilen rüzgârla ve buna uyan kararlılık ve büyüme eğrisiyle de çalıştırdık. Sonuç: 27 yangının 23’ü, 500 m rüzgâr altındaki bir sensörü 10 dakika içinde uyarırdı. Dört istisna rüzgârsız durumlar; orada 500 m’deki bir sensör 12 ila 41 dakika sürüyor. Nottaki “gece ya da durgun havada başlayan yangınlar daha geç algılanır” cümlesinin dayanağı bu.

27 yangınlık çalıştırmayı göster (100, 200 ve 500 m’de uyarı; gölgeli satırlar 500 m’de 10 dakikadan uzun sürüyor)

Gölgeli satırlar 500 m’de 10 dakikadan uzun sürüyor; dördü de rüzgârsız ya da neredeyse rüzgârsız durumlar.

Yangın Başlangıç tarihi, saati Son büyüklük Rüzgâr (m/s) 100 m’de uyarı 200 m’de uyarı 500 m’de uyarı
Okanagan Mountain Park 2003-08-16, saat 03.00 25,912 ha 0.0 (durgun) 3.5 dk 6.8 dk 16.8 dk
Terrace Mountain 2009-07-18, saat 17.00 9,300 ha 5.6 2.3 dk 3.8 dk 7.3 dk
Glenrosa 2009-07-18, saat 14.00 400 ha 4.7 2.8 dk 4.5 dk 9.5 dk
Rose Valley 2009-07-18, saat 19.00 200 ha 1.9 3.3 dk 5.5 dk 12.3 dk
Trepanier / Peachland 2012-09-09, saat 15.00 200 ha 3.6 2.8 dk 4.5 dk 9.3 dk
Smith Creek 2014-07-17, saat 13.00 340 ha 4.7 2.8 dk 4.5 dk 9.5 dk
Knox Mountain 2015-06-21, saat 20.00 3 ha 4.2 2.0 dk 3.0 dk 6.0 dk
Westside Road 2015-07-21, saat 15.00 460 ha 6.1 2.0 dk 3.0 dk 5.8 dk
Little White Mountain 2015-08-27, saat 15.00 194 ha 5.8 2.3 dk 3.8 dk 7.5 dk
Nighthawk Rd / Okanagan Centre 2017-07-15, saat 22.00 55 ha, 8 ev 3.1 2.3 dk 3.8 dk 7.3 dk
Knox Mountain 2017-07-30, saat 14.00 0.75 ha 2.5 2.5 dk 4.5 dk 9.5 dk
Philpott Road / Joe Rich 2017-08-24, saat 13.00 465 ha 5.8 2.3 dk 3.8 dk 7.5 dk
Finlay Creek 2017-09-02, saat 17.00 2,224 ha 7.2 1.0 dk 1.8 dk 3.3 dk
Mount Eneas 2018-07-17, saat 20.00 1,790 ha 5.8 2.0 dk 3.0 dk 5.8 dk
Goode's Creek 2018-07-19, saat 15.00 1,370 ha 2.2 2.5 dk 4.5 dk 9.5 dk
Christie Mountain (Penticton) 2020-08-18, saat 14.00 2,122 ha 0.0 (durgun) 3.5 dk 11.8 dk 41.3 dk
White Rock Lake 2021-07-13, saat 15.00 83,047 ha 2.2 2.5 dk 4.5 dk 9.5 dk
Brenda Creek 2021-07-14, saat 15.00 824 ha 2.2 2.5 dk 4.5 dk 9.5 dk
Mount Law 2021-08-15, saat 17.00 976 ha 9.7 1.0 dk 1.8 dk 3.0 dk
Knox Mountain 2023-07-01, saat 14.00 6.5 ha 9.7 1.0 dk 1.8 dk 3.0 dk
Dilworth rail trail 2023-07-20, saat 19.00 0.05 ha 1.1 5.0 dk 10.3 dk 26.5 dk
McDougall Creek 2023-08-15, saat 17.00 13,970 ha 3.1 2.5 dk 4.3 dk 9.3 dk
Walroy Lake (ember start) 2023-08-17, saat 22.00 769 ha 3.6 2.0 dk 3.8 dk 7.0 dk
McCurdy Rd 2024-06-14, saat 10.00 0.05 ha 8.9 1.0 dk 1.8 dk 3.0 dk
Glenrosa / Hwy 97 2024-08-18, saat 17.00 0.1 ha 9.4 1.0 dk 1.8 dk 3.0 dk
Whelan Creek 2025-07-06, saat 16.00 6 ha 5.8 2.3 dk 3.8 dk 7.5 dk
Munro Lake / Peachland 2025-09-25, saat 15.00 310 ha 8.3 1.0 dk 1.8 dk 3.3 dk

Düzeltme geçmişi

1 ve 2 Kasım 2026’da sitedeki rakamları modele ve birincil verilere karşı denetlettik. Üç rakam düzeltildi: “11 büyük yangının 9’u”, 11’de 8 oldu (tablonun yeniden sayımı); “28 gerçek Okanagan yangınını modelledik”, 15 modellendi, 28 incelendi oldu; “o saatin rüzgârıyla yeniden canlandırıldı”, “tipik bir yaz öğleden sonrası rüzgârıyla” oldu, çünkü 15 yangınlık çalıştırmada her yangın için tek bir rüzgâr kullanıldı.

Bir şüphecinin sorabilecekleri

“Bir model kanıt değildir.” Katılıyoruz; site de rakamın altında “model sonucu, saha sonucu değil” diyor. Model denklemleri ve varsayımlarıyla birlikte yayımlanıyor; onu sınayacak yakma testleri bir sonraki adım.
“Başlangıç noktalarınız tahmin.” Kamu kayıtlarından yapılmış tahminler; şehirde birkaç yüz metre hassasiyetle. 500 m’lik bir ağda bir noktayı 200 m kaydırmak, en yakın sensöre uzaklığı nadiren bundan fazla değiştirir; 4 ila 6 dakikalık aralık bunu karşılıyor.
“Rüzgârın tam alt yönü en iyi durum.” Evet. Ağ olmasının nedeni de bu: rüzgâr hangi yönden eserse essin, bir sensör rüzgâr altında kalır. Model ayrıca gerçek rüzgâr gülüne göre 20 ve 60 dakika içinde algılama olasılığını da veriyor (Smith Creek için %56 ve %94).
“Havalimanı bu yangınlara 10 ila 30 km uzakta.” Doğru. 3,5 m/s’lik öğleden sonra rüzgârı bölgesel değer, yamaç rüzgârı değil. Yaz öğleden sonralarında yamaç rüzgârları genellikle daha güçlüdür; bu da süreleri kısaltır.
“Böyle bir sensör gerçek bir yangında test edildi mi?” Bizimki bir kez, iki metreden test edildi (iddia 8). Ticari üreticiler dahil hiç kimse, saha yakmalarından elde edilmiş mesafeye göre algılama olasılığı eğrisi yayımlamıyor. 25 ila 300 m’de tanıklı bir yakma programı planda var; bu bölümün yerini alacak olan da o.
↑ İddialar listesine dön
İddia 5
Kayıt artı model Ana sayfa, Bilgi 03, not 4

Smith Creek 2014: saat 13.20, yaklaşık 2 hektar, 75 tenis kortu, 4,5 dakika.

Smith Creek yangını 2014’te saat 13.20’de bir çim yangını olarak ihbar edildi ve acil durum merkezi açıldığında yaklaşık 2 hektara (yaklaşık 75 tenis kortu) ulaşmıştı. Modelde en yakın sensör onu dört buçuk dakikada, henüz bir tenis kortundan küçükken görecekti.

Kayıt

Olgu Kaynak Ne diyor
17 Temmuz 2014, saat 13.20 civarında çim yangını olarak ihbar edildi iNFOnews, 17 Temmuz 2014 Yangın saat 13.20 civarında, West Kelowna’da Smith Creek Road’un yukarısında bir çim yangını olarak ihbar edildi
Acil Durum Operasyon Merkezi devreye girdiğinde yaklaşık 2 hektar ArmchairMayor.ca, 17 Temmuz 2014 Central Okanagan Acil Durum Operasyon Merkezi, yangın yaklaşık iki hektara ulaştığında devreye girdi; ardından tahliyeler geldi
Son büyüklük 340 ha; yaklaşık 2.500 kişi tahliye edildi BC Wildfire Service kayıtları; haber kayıtları West Kelowna, 2014

Hesap

  • 1 hektar 10.000 m²’dir; yani 2 hektar 20.000 m².
  • Bir çiftler tenis kortu 23,77 m’ye 10,97 m’dir, yani 260,8 m².
  • 20.000 bölü 260,8, 76,7 kort eder. Site aşağı yuvarlayıp “yaklaşık 75” diyor.

Model sonucu

500 m’lik ağda, Dixie Road’un yukarısındaki tahmini başlangıç noktasına en yakın sensör 208 m uzakta. Tipik öğleden sonra rüzgârıyla model bu sensörü 4,4 dakikada uyarıyor; site bunu dört buçuk diye yuvarlıyor. Yangın 4,4 dakikada ne büyüklükte? Bu, hangi büyüme eğrisinin geçerli olduğuna bağlı; bu yüzden makul olan üçünü de veriyoruz. Alan kabaca zamanın karesiyle büyür; bu yüzden her değer, FBP tablosundaki 5 dakikalık alanın (4,4 ÷ 5)² ile ölçeklenmiş hâli.

Büyüme eğrisi (FBP, 12 km/sa rüzgâr) 5 dk’daki alan 4,4 dk’daki alan Tenis kortu (261 m²)
C-7 çam ve köknar, öğleden sonra 9 m² yaklaşık 7 m² 0,03
Yatık çim, öğleden sonra 26 m² yaklaşık 20 m² 0,08
Ayakta kurumuş çim, öğleden sonra 135 m² yaklaşık 105 m² 0,4

Her eğride yangın, modellenen uyarı anında bir tenis kortunun çok altında; acil durum merkezi açıldığında ise yaklaşık 75 kort büyüklüğündeydi. Karşılaştırma, yangın hangi yakıtta yanıyor olursa olsun geçerli.

Bir şüphecinin sorabilecekleri

“Yangın 13.20’den önce bir süredir yanıyor olabilir.” Olabilir; kayıt ne zaman başladığını söylemiyor. Bu bizim lehimize işler: sensörün saati yangın başladığında işlemeye başlar, 911’in saati ise birinin onu tesadüfen gördüğü anda. İkisi arasındaki fark, sensörün var olma nedeni.
↑ İddialar listesine dön
İddia 6
Fizik artı kayıt Ana sayfa, Bilgi 02

Duman ne kadar hızlı ve ne kadar geniş yayılır.

Ne kadar hızlı olduğu rüzgâra bağlı: bir yaz öğleden sonrası 500 metre birkaç dakika sürer, orman yangınlarını büyüten rüzgârlarda ise yaklaşık bir dakika. Duman ilerledikçe yayılır ve bir buluta dönüşür. Yangından iki metre uzakta bir kapı genişliğindedir; 500 metre ötede yaklaşık 200 metre genişliğinde bir buluttur.

Rüzgâr rakamları

Kelowna Havalimanı saatlik gözlemleri, Mayıs–Eylül, 2019–2025 (25.644 gözlem, Environment and Climate Change Canada istasyonu 48369): yaz ortalama rüzgârı 2,6 m/s, öğleden sonra ortalaması 4,1 m/s, gece ortalaması 1,6 m/s, saatlerin %12’si rüzgârsız. Kayıtlardaki her yıkıcı ilerleyiş, yamaçlarda 14 ila 19 m/s’lik ani rüzgârlarla birlikte 7 ila 10 m/s’lik sürekli vadi rüzgârında yaşandı: 22 Ağustos 2003’te Okanagan Mountain Park, 15 Ağustos 2021’de White Rock Lake, 17 Ağustos 2023’te McDougall Creek.

Koşul Rüzgâr Dumanın 500 m gitme süresi Sitedeki ifade
Modelin “tipik öğleden sonrası” 3,5 m/s 2,4 dakika birkaç dakika
Kelowna yangın sezonu öğleden sonra ortalaması 4,1 m/s 2,0 dakika birkaç dakika
Orman yangınını büyüten rüzgâr, alt uç 7 m/s 71 saniye yaklaşık bir dakika
Orman yangınını büyüten rüzgâr, üst uç 10 m/s 50 saniye yaklaşık bir dakika
Yaz ortalaması, tüm saatler 2,6 m/s 3,2 dakika yine birkaç dakika

Gidiş süresi, mesafenin rüzgâr hızına bölünmesidir. İddia 4’teki model uyarı süreleri daha uzun (200 ila 300 m’de 4 ila 6 dakika), çünkü yangının büyüyüp yeterince duman üretmesi için gereken süreyi ve sensördeki 10 dakikalık ortalamayı da içeriyor.

Genişlik rakamları

Bir Gaussian plume modelinde yanlara yayılmayı havanın kararlılığı belirler. Briggs kırsal katsayıları, herhangi bir mesafede duman bulutu genişliğinin standart sapmasını (sigma-y) verir. Pratik bir “bulut genişliği” dört sigma-y’dir: yoğunluğun en az eksen değerinin yedide biri olduğu kuşak. Gölgeli satırlar modelin tipik öğleden sonrası.

Kararlılık sınıfı Tipik koşullar 500 m’de sigma-y 500 m’de genişlik 2 m’de genişlik
A Çok kararsız, sıcak ve güneşli, hafif rüzgâr 107 m 429 m 1,8 m
B Kararsız, güneşli öğleden sonra 78 m 312 m 1,3 m
C Hafif kararsız, güneşli ve esintili 54 m 215 m 0,9 m
D Nötr, kapalı ya da rüzgârlı 39 m 156 m 0,6 m
E Hafif kararlı, akşam 29 m 117 m 0,5 m
F Kararlı, açık ve durgun gece 20 m 78 m 0,3 m

Esintili, güneşli bir öğleden sonra (B ile C sınıfı arası) bulut 500 m’de 215 ila 312 m genişliğinde. “Yaklaşık 200 metre” bunun temkinli ucu. Yangından 2 m uzakta aynı hesap 0,9 ila 1,3 m veriyor; bir kapı genişliği. Kararlı akşam havasında bulut daha dar, 500 m’de yaklaşık 120 m; akşam yangınlarının bir ağ için daha zor olmasının bir nedeni daha.

Bir şüphecinin sorabilecekleri

“Duman yükselir, yer boyunca sürüklenmez.” İkisi de olur. Sıcak çekirdek kendi kaldırma kuvvetiyle yükselir; model, alevli yanma emisyonlarının yalnızca %15’inin ve için için yanma emisyonlarının %50’sinin yere yakın kaldığını varsayıyor. Sitedeki cümle, alçakta kalan kısımla ilgili; 2,5 m’deki bir sensörün okuduğu da o. 4 ila 6 dakikalık sonuçlar bu %15 varsayımını zaten içeriyor. Saha yakmalarının ölçmesi en çok gereken tek varsayım bu.
↑ İddialar listesine dön
İddia 7
Proje kaydı Ana sayfa, Bilgi 01

Sensör neyi okur ve nasıl bildirir.

Bir sensör duman partiküllerini üç boyutta sayar; ikinci bir çip yangının saldığı gazları, sıcaklığı ve nemi okur. Yangın bunların hepsini birlikte değiştirir, toz yalnızca birini; kartın üzerindeki küçük bir model de ikisini birbirinden ayırır. Uyarısını uydu üzerinden gönderir ve kendini güneşle şarj eder.

Takılı parçalar

İddia Parça Ne yapar Nasıl doğrulanır
Partikülleri üç boyutta sayar Bosch BMV080 PM1, PM2.5 ve PM10’u µg/m³ cinsinden, 1 µg/m³ çözünürlükle bildirir Bosch veri sayfası; saha testi videosundaki ölçümler
Gazları, sıcaklığı, nemi okur Bosch BME688 (SparkFun kartı) Kiloohm cinsinden gaz direnci, sıcaklık, bağıl nem, basınç Bosch veri sayfası; saha testi videosundaki gaz ölçümü
Kartın üzerinde küçük bir model Proje yazılımını çalıştıran Arduino Nano ESP32 Veri paketini hazırlar; algılama kuralı tek bir sayıya değil, ölçümler arasındaki örüntüye bakar GitHub’daki yazılım
Uydu üzerinden gönderir Uydu hizmetli Blues Notecard Paketi WiFi ya da mobil kapsama olmadan gönderir Notecard belgeleri; saha testindeki üç dakikalık varış
Güneşle şarj olur Güneş paneli ve pil Kartı şebeke bağlantısı olmadan çalışır durumda tutar Ana sayfadaki cihaz tanıtım videosu

Her parça ana sayfadaki cihaz tanıtım videosunda gösteriliyor ve adıyla anılıyor (2:12). Parçaları taşıyan özel devre kartını ekip tasarladı; ilk beşi 2026’da üretildi.

İfadeyle ilgili bir not

“Kartın üzerindeki küçük bir model ikisini birbirinden ayırır” ifadesi, üzerinde çalıştığımız algılama kuralını anlatıyor: her düğüm için kayan bir taban çizgisi, +10 µg/m³’te ön uyarı, 60 saniye süren +25 µg/m³’te uyarı; bu uyarı PM1/PM2.5 oranı, gazda bir artış, komşu bir düğüm ya da üç dakikadan uzun süren kalıcılıkla doğrulanır. Yanlış alarm oranı henüz bir sezon boyunca ölçülmedi; bu ölçüm (nedenleriyle birlikte düğüm-gün başına alarm) yayımlanacaklar listesinde.

↑ İddialar listesine dön
İddia 8
Proje kaydı Ana sayfa, Bilgi 01 videosu

Saha testi ölçümleri.

İlk saha testi, Okanagan Gölü, Kelowna, 2026 sonbaharı. Tek bir sensör, iki metre ötede küçük ve kontrollü bir ateş. Ateşten önce: PM1 2, PM2.5 4, PM10 4 µg/m³, gaz 54,76 kΩ. Ateşten sonra: PM1 19, PM2.5 42, PM10 58 µg/m³, gaz 28,25 kΩ. Yangın algılandı.

Rakamlar nereden geliyor

Doğrudan ana sayfadaki saha testi videosunda ekrandan okunuyor (1:26). Video, ateşin yakılmasından ölçümlerin gelmesine kadar kesintisiz.

Video zamanı Ne gösteriliyor Ölçüm
0:01 Ateşten önceki taban değer, dizüstü bilgisayarda PM1 2, PM2.5 4, PM10 4 µg/m³; gaz 54,76 kΩ
0:27 Kaan, sensörün iki metre yakınında küçük bir test ateşi yakıyor
0:34 Sensör on dakikalık ölçüm topluyor ve uydu üzerinden gönderiyor
0:57 Gönderimden üç dakika sonra ölçümler ekranda
1:11 Ateşten sonraki ölçümler PM1 19, PM2.5 42, PM10 58 µg/m³; gaz 28,25 kΩ

PM2.5, 38 µg/m³ arttı; bu, modelin +25 µg/m³’lük uyarı eşiğinin üzerinde. Gaz direnci 54,76’dan 28,25 kΩ’a düştü; BME688’de direncin düşmesi havada daha fazla yanma gazı olduğu anlamına gelir. Bu, algılama kuralının baktığı ikinci sinyal.

Bu test neyi gösteriyor, neyi göstermiyor

  • Açık havada tek bir gerçek sensör, tek bir gerçek ateş; ölçümler uydu üzerinden gidip üç dakikada ulaşıyor. Zincirin baştan sona çalıştığını gösteriyor.
  • Bir mesafe testi değil. Sensör ateşten iki metre uzaktaydı. 500 m’lik yerleşim bir sonraki test.
  • Bir yanlış alarm testi değil. O gün mangal, odun sobası ya da tozla karşılaştırma yapılmadı.
  • Ateşten önceki 2 ila 4 µg/m³’lük arka plan, modelde kullanılan Kelowna temiz hava arka planıyla (2 ila 6 µg/m³) örtüşüyor.
↑ İddialar listesine dön
İddia 9
Proje kaydı Ana sayfa siyah kutu

5 üretildi, 2 çevrimiçi, 3 ev sahibi bekliyor, 1,547 kaldı.

5 üretildi. 2 çevrimiçi. 3 ev sahibi bekliyor. 1,547 kaldı.

4 Kasım 2026 itibarıyla proje kayıtları. Özel kart üzerinde beş sensör üretildi. Kelowna’da iki sensör kurulu ve veri gönderiyor; ölçümleri kovan üzerinden herkese açık. Hazır olan üç sensör, onları barındıracak birilerini bekliyor. 1,552 eksi 5, 1,547 eder. “Çevrimiçi” sayısının canlı kaynağı kovan; bir sensör açıldığında ya da kapandığında sitedeki sayı da onu izler.

Sitedeki diğer tarihler ve dönemler

İfade Anlamı Kontrol
“Okanagan’daki 75 yıllık orman yangınları”, “1950–2025” Ağ için kullanılan BC Wildfire Service geçmiş olaylar katmanının kapsadığı dönem 2025 eksi 1950, 75 eder
“2003’ten bu yana” Dosya setinin ilk yılı; Okanagan Mountain Park 2003, günümüz için referans yangın İddia 4
“2023 yangın sezonunun ardından” Projenin başladığı zaman; McDougall Creek yangını Ağustos 2023’teydi Proje kaydı
↑ İddialar listesine dön
Henüz bilmediklerimiz

Zayıf noktalar, güçlü olanlar kadar özenle sıralandı.

  1. 4 ila 6 dakikalık rakamın sahada bir dayanağı yok. Bir duman bulutu modelinden geliyor. Literatürde bulduğumuz tek üretici saha testinde duman, farklı bir sensör ve eşikle, 33 ila 56 m uzaktaki sensörlere 15 ila 25 dakikada ulaştı. 10 m²’nin altındaki on tanıklı yakmada 200 m’deki bir düğümün 6 dakika içinde uyarı vermesi bu soruyu kapatırdı.
  2. Gece ve durgun hava. Durgun bir gecede duman cephesi 10 dakikada yaklaşık 34 m’ye, bir saatte 120 m’ye ulaşıyor. 500 m’lik bir ağ gündüz aracıdır; modeldeki patika başları ve dere yatakları için 150 m’lik aralık bunun yanıtı ve 1.552’nin içinde değil.
  3. Başlangıç noktaları tahmindir; şehirde birkaç yüz metre, kırsal ormanlık alanda 1 ila 3 km hassasiyetle.
  4. Havalimanı rüzgârı bölgeseldir. Havalimanı yangınların çoğuna 10 ila 30 km uzakta ve vadi tabanında.
  5. 28’e karşı 27 incelenen yangın. İddia 4’e bakın.
  6. Yere yakın kalan duman oranı (alevli yanmada %15), kararlı gecelerdeki algılamanın neredeyse tamamını belirleyen, yargıya dayalı bir parametre. Yakma programının ölçmesi gereken ilk şey bu.
  7. Yanlış alarmlar henüz bir sezon boyunca ölçülmedi.
  8. Bina katmanı eski ve banliyölerde seyrek; daha iyi bir katmanla 1.552 değişirdi.